Kalp ve kanser Bulgaristan'da en çok can alan hastalıklar, hastalar tedavilerinin büyük kısmını kendi ceplerinden ödüyor
Dolaşım sistemi hastalıkları Bulgaristan'da en büyük sağlık sorunu olmaya devam ederken, hastaların ceplerinden karşıladığı masraflar son derece yüksek kalmaya devam ediyor. İlaçlar konusundaki bilanço ise özellikle ağır; uluslararası verilere göre ülkemizdeki ilaç masraflarının %77'si özel fonlardan karşılanıyor.
Ne kadar hastalanıyoruz, en sık ne tür hastalıklardan hayatımızı kaybediyoruz ve tedavimizin ne kadarını kendimiz ödüyoruz? Ulusal İstatistik Enstitüsü'nün (NSI) son resmi verileri ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) tarafından 2026 yılında yayımlanan Bulgaristan sağlık sistemi incelemesi, endişe verici bir tablo ortaya koyuyor.
Ölümlerin %60'tan fazlası dolaşım sistemi hastalıklarından kaynaklanıyor
NSI'nin son resmi verilerine göre, 2025 yılında Bulgaristan'daki tüm ölüm vakalarının %60,9'u kan dolaşımı organları hastalıklarından kaynaklanmıştır. Bu hastalık grubundan kaynaklanan ölüm oranı her 100.000 nüfusta 942,2 kişiye ulaşmaktadır.
Bu büyük grup, iskemik kalp hastalığı ve serebrovasküler hastalıklar dahil olmak üzere kalp ve kan damarlarının birçok rahatsızlığını kapsamaktadır.
Felç (inme) sorunu özellikle ciddi kalmaya devam etmektedir. OECD'ye göre Bulgaristan, karşılaştırılan OECD ülkeleri arasında 2023 yılında her 100.000 kişide 244 ölüm vakasıyla serebrovasküler hastalıklardan kaynaklanan ölüm oranında en yüksek seviyededir; teşkilat ortalaması ise 54'tür.
Bu, dört katından fazla bir fark anlamına gelmektedir.
İkinci sırada kanser var
Bulgaristan'da ikinci ana ölüm nedeni tümörlerdir (neoplazmlar). NSI verilerine göre 2025 yılında bu hastalıklardaki ölüm oranı her 100.000 nüfusta 266,8 kişiye ulaştı.
Cinsiyetler arası fark oldukça belirgindir; erkeklerde bu oran her 100.000 kişide 312,4 iken, kadınlarda 224,6'dır.
OECD de kardiyovasküler hastalıkları ve kanseri ülkedeki önde gelen ölüm nedenleri olarak tanımlamaktadır. Onkollojik hastalıklar arasında ise akciğer kanseri ve kolorektal kanser, kansere bağlı ölümlerin başlıcaları arasındadır.
Sağlığımız için ne kadarını kendimiz ödüyoruz?
Buradaki veriler de bir o kadar endişe vericidir.
2023 yılında kamu fonları, Bulgaristan'daki cari sağlık harcamalarının %63'ünü karşılamıştır. Özel harcamalar ise %37 oranındadır ve neredeyse tamamı doğrudan hastaların yaptığı ödemelerden oluşmaktadır.
Böylece Bulgaristan'daki tüm sağlık harcamalarının %36'sı doğrudan halkın cebinden ödenirken, OECD ülkelerindeki ortalama seviye yaklaşık %19'dur.
Daha anlaşılır bir ifadeyle — sağlık sigortasına rağmen, Bulgaristan'daki sağlık faturasının önemli bir kısmı doğrudan hasta tarafından karşılanmaya devam etmektedir.
En ağır bilanço eczanede
İlaçlar, yüksek cepten ödemelerin ana nedenlerinden biridir.
OECD'ye göre 2023 yılında ilaç masraflarının %77'si özel fonlarla finanse edilirken, kamu finansmanı yalnızca %23 oranında kalmıştır. Karşılaştırma yapmak gerekirse, OECD ülkelerinde ilaçlar için ortalama kamu finansmanı %57'dir.
İlaçlar ayrıca hastaların yaptığı tüm doğrudan sağlık harcamalarının yaklaşık %69'unu oluşturmaktadır.
Bu durum özellikle kronik hastalığı olan kişiler için büyük önem taşımaktadır. Bu kişilerde ilaçlar geçici bir hastalıktaki tek seferlik bir masraf değil, yıllar boyunca aile bütçesinin kalıcı bir parçası haline gelebilmektedir.
Cebimizden çok ödüyoruz, ancak Bulgaristan sağlık için nispeten az harcıyor
Bu çelişki uluslararası karşılaştırmalarda daha da net bir şekilde görülmektedir.
2023 yılında Bulgaristan, gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) %7,9'una denk gelen bir kaynağı sağlık hizmetlerine harcamıştır; OECD ülkelerinde bu oran ortalama %9,3'tür.
Kişi başına düşen harcama satın alma gücü paritesine göre yaklaşık 2.860 dolar olurken, OECD ortalaması 5961 dolar — yani iki katından fazladır.
Böylece sorun yalnızca sağlık hizmetlerinin ne kadar maliyetli olduğuyla sınırlı kalmamakta, aynı zamanda finansal yükün kamu sistemi ile hastanın kendisi arasında nasıl dağıtıldığıyla da ilgilidir.
Hastalıkların bir kısmı önlenebilir
Veriler bir başka ciddi sorunu daha ortaya koymaktadır.
OECD, Bulgaristan'daki ölümlerin %36'sının davranışsal ve çevresel risk faktörleriyle bağlantılı olduğunu bildirmektedir.
Yalnızca beslenmeyle ilgili riskler, ölüm vakalarının yaklaşık beşte biriyle ilişkilendirilmektedir. OECD tarafından kullanılan verilere göre, her gün sigara içenlerin oranı da %29 ile teşkilat ortalamasının oldukça üzerindedir.
Bu göstergeler koruyucu hekimliğin (profilaksi) neden bu kadar büyük bir önem taşıdığını açıkça göstermektedir. Kardiyovasküler ve diğer birçok hastalıkla mücadele hastaneden çok önce başlar; kan basıncı ve kolesterolün kontrolü, sağlıklı beslenme, hareket, sigara kullanımının sınırlandırılması, koruyucu muayeneler ve hastalıkların zamanında teşhis edilmesiyle mümkündür.
Bulgaristan vatandaşı ağır hastalanıyor ve cepten çok ödüyor
Resmi veriler bir araya getirildiğinde ciddi bir soruna işaret etmektedir: Dolaşım sistemi hastalıkları ülkedeki ölümlerin %60'ından fazlasının nedenidir, kanser ikinci önde gelen ölüm nedeni olmaya devam etmektedir ve Bulgar hastalar sağlık harcamalarının OECD ortalamasından çok daha büyük bir kısmını doğrudan kendileri karşılamaktadır.
Özellikle ilaçlardaki finansal yük çok büyüktür.
Bu durum, koruyucu hekimliği ve erken teşhisi yalnızca tıbbi bir mesele olmaktan çıkarıp ciddi bir sosyal ve finansal sorun haline getirmektedir. Ağır bir kronik hastalık, yalnızca yaşam için bir risk değil, aynı zamanda hasta ve ailesi için yıllar süren sürekli masraflar anlamına gelebilir.
Kaynaklar: Ulusal İstatistik Enstitüsü – 2025 yılı nedenlerine göre vefat ve ölüm verileri; Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) – OECD Reviews of Health Systems: Bulgaria 2026 ve OECD Health Statistics 2025.